Phán quyết lịch sử: Quyền khiếu nại khi hồ sơ bị trả lại

Trong một bước ngoặt quan trọng của luật di trú Canada, Tòa án Liên bang đã khẳng định quyền của người nộp đơn trong việc thách thức các quyết định trả lại hồ sơ vì lý do “không hoàn thiện”. Đây được xem là phán quyết lịch sử, bởi trong hệ thống di trú hiện nay, việc hồ sơ bị trả lại thường là kịch bản tồi tệ nhất mà một ứng viên phải đối mặt.

Vụ kiện Devgon v Canada và sự cứng nhắc của IRCC

Vụ kiện mang mã số IMM-23491-24 liên quan đến bà Preet Kamal Devgon, người đã nộp đơn bảo lãnh cha mẹ định cư thông qua chương trình Parents and Grandparents Program (PGP). Sau khi phản hồi yêu cầu bổ sung tài liệu, hồ sơ của bà đã bị viên chức di trú trả lại vì lý do “thiếu sót”: một trong các bản CV đính kèm có một khoảng trống thời gian một năm.

Bà Devgon đã gửi yêu cầu xem xét lại kèm theo bản CV đã hoàn thiện, nhưng Bộ Di trú, Tị nạn và Hành tịch Canada (IRCC) đã từ chối với lý do hồ sơ “thiếu sót” thì coi như chưa từng được tiếp nhận và không đủ điều kiện để xử lý tiếp.

Quyết định của Tòa án: IRCC không thể đứng ngoài luật pháp

Trong quá trình tố tụng, IRCC lập luận rằng quyết định trả lại hồ sơ do thiếu sót là “không thể xét xử” (non-justiciable) – nghĩa là nó không đáp ứng các tiêu chí pháp lý để tòa án có thể xem xét lại. Tuy nhiên, Thẩm phán Battista đã bác bỏ lập luận này.

Thẩm phán Battista phán quyết rằng việc trả lại hồ sơ trong bối cảnh hiện nay thực chất tương đương với một quyết định từ chối cuối cùng và không thể đảo ngược. Vì chương trình PGP hoạt động theo cơ chế bốc thăm, việc hồ sơ bị trả lại đồng nghĩa với việc ứng viên mất đi quyền nộp đơn mà họ đã may mắn giành được, và không có gì đảm bảo họ sẽ được mời lại lần thứ hai.

Tính không hợp lý trong quyết định của viên chức di trú

Sau khi khẳng định tòa án có quyền xem xét vụ việc, Thẩm phán Battista kết luận rằng quyết định của viên chức di trú là “không hợp lý”. Cụ thể:

• Yêu cầu CV không được có khoảng trống thời gian không hề nằm trong quy định chính thức về một bộ hồ sơ PGP hoàn chỉnh.
• Thư yêu cầu công bằng thủ tục (PFL) không phải là một công cụ pháp lý có thẩm quyền định nghĩa lại các tiêu chuẩn của một hồ sơ hoàn thiện.

Tòa án đã hủy bỏ quyết định trả lại hồ sơ và yêu cầu IRCC phải chuyển hồ sơ cho một viên chức khác xử lý.

Ý nghĩa đối với tương lai của ngành di trú Canada

Phán quyết này gửi đi một thông điệp mạnh mẽ rằng IRCC không thể sử dụng các hướng dẫn hành chính để tước bỏ quyền lợi hợp pháp của người dân mà không chịu sự giám sát của tòa án. Nếu tòa án “nhắm mắt làm ngơ” trước những hành động hành chính không hợp lý này, đó sẽ là sự từ bỏ trách nhiệm cơ bản trong việc duy trì thượng tôn pháp luật.

Tuy nhiên, tòa án cũng lưu ý rằng nếu khoảng trống thời gian xuất hiện trong các biểu mẫu bắt buộc như “Schedule A: Background Declaration” (nơi quy định rõ không được để trống thời gian), thì việc trả lại hồ sơ có thể được coi là hợp lệ.

Lời khuyên từ UniStar

Phán quyết này là một tin vui, mang lại hy vọng cho những ai vô tình gặp sai sót nhỏ trong quá trình chuẩn bị hồ sơ phức tạp. Tuy nhiên, đừng để sự lạc quan này làm giảm đi sự cẩn trọng. Việc đối đầu với IRCC tại tòa án là một lộ trình tốn kém và mất nhiều thời gian.

Lời khuyên từ UniStar dành cho bạn là hãy luôn kiểm tra chéo hồ sơ theo đúng danh mục (checklist) của Chính phủ Canada. Đặc biệt, với các giấy tờ như CV hay biểu mẫu lịch sử cá nhân, hãy đảm bảo tính liên tục tuyệt đối về thời gian để tránh những rủi ro pháp lý không đáng có. Một bộ hồ sơ chỉn chu ngay từ đầu luôn là con đường ngắn nhất và an toàn nhất để hiện thực hóa giấc mơ định cư Canada của gia đình bạn.